Bước vào phòng họp, thay vì những lời phàn nàn về thành tích hay kỷ luật, những câu hỏi của nhà trường khiến người mẹ Việt bất ngờ. "Gần đây bố mẹ có lớn tiếng trước mặt con không?", "Nhà có sự xáo trộn nào về chỗ ở hay người thân chuyển đến không?". Giáo viên giải thích, việc một đứa trẻ đã biết tự chủ bỗng nhiên đi vệ sinh không đúng chỗ thường là cảnh báo về sự bất ổn tâm lý.

Không khí cuộc họp chùng xuống khi giáo viên chất vấn sự vắng mặt của người bố. Chị Ngọc phân trần bản thân là nội trợ toàn thời gian, muốn quán xuyến mọi việc để chồng tập trung phát triển sự nghiệp. Tuy nhiên, lý do này bị nhà trường bác bỏ.

Trong triết lý giáo dục mầm non tại Bỉ, sự hiện diện của người cha là mắt xích không thể thay thế đối với quá trình định hình nhân cách trẻ. Người cha không được phép lấy lý do kinh tế để vắng mặt trong chuỗi ngày khôn lớn của con. Ngay sau buổi họp, chồng chị Ngọc buộc phải sắp xếp lại công việc để tham gia đón con và góp mặt trong các buổi biểu diễn văn nghệ tại trường.

"Tôi thực sự sốc. Tư duy giáo dục của họ quá khác biệt so với thói quen bao bọc và phân công vai trò trong gia đình tại Việt Nam", chị Ngọc nói.

Cuộc va chạm giữa hai hệ giá trị

Trải nghiệm của chị Ngọc chỉ là một trong số vô vàn "cú sốc" mà phụ huynh Việt gặp phải khi đưa con hòa nhập vào nền giáo dục phương Tây. Trên các diễn đàn cộng đồng người Việt tại Bỉ, chủ đề rèn tính tự lập trong bữa ăn luôn nhận được nhiều sự đồng cảm.

Một bà mẹ có con hai tuổi kể lại cảm giác xót xa trong những ngày đầu con đi học. Tại trường, trẻ phải tự xúc ăn thay vì được giáo viên dỗ dành. Nếu đứa trẻ từ chối bữa trưa, giáo viên chỉ nhẹ nhàng hỏi lại một hai lần. Sau 30 phút, khay thức ăn sẽ được dọn đi, bất chấp việc đứa trẻ có thể phải chịu đói đến bữa phụ.

Nhiều phụ huynh Việt ban đầu tỏ ra bức xúc, cho rằng giáo viên thiếu trách nhiệm. Nhưng phía nhà trường lý giải, đây là phương pháp khoa học để trẻ học cách lắng nghe nhu cầu của cơ thể. Trẻ được quyền tự quyết định khẩu phần của mình, và quan trọng nhất, chúng học được bài học về hệ quả: Nếu từ chối đồ ăn, cơ thể sẽ phải nếm trải cơn đói.

Sự khác biệt không chỉ dừng ở bữa ăn. Khi con gái bước sang tuổi lên hai, chị Ngọc tiếp tục nhận thông báo về lớp học bơi. Vốn bé có thể trạng hay ốm vặt, việc để con lặn ngụp dưới nước vào mùa lạnh là điều chị Ngọc chưa từng nghĩ tới. Trái ngược với sự lo lắng của vợ, chồng chị lại tỏ ra bình thản. Ở phương Tây, việc rèn luyện thể chất và khả năng sinh tồn được đặt ngang hàng, thậm chí cao hơn việc học chữ. Những hoạt động ngoại khóa ngoài trời, bất chấp thời tiết, là bắt buộc tại nhiều hệ thống trường học nhằm tôi luyện sự dẻo dai.

Những trải nghiệm như của chị Ngọc không hề mới. Trong một nghiên cứu về "Nghịch âm văn hóa" đối với các gia đình gốc Á định cư tại phương Tây, Giáo sư Désirée Baolian Qin từ Đại học Bang Michigan (Mỹ) đã chỉ ra 60%-70% người nhập cư thừa nhận rơi vào áp lực thích nghi văn hóa (acculturative stress) trong hai năm đầu. Cảm giác lo âu này phần lớn xuất phát từ sự sai lệch giữa kỳ vọng của gia đình và thực tế vận hành của hệ thống giáo dục bản địa.

Thay vì phòng thủ, hãy chủ động thích nghi

Bà Joke Otter van Zuijlen, Hiệu trưởng một trường mầm non quốc tế tại phường An Khánh, Hồ Chí Minh, người có 30 năm kinh nghiệm trong ngành giáo dục châu Âu, cho rằng căn nguyên của sự ngột ngạt này đến từ triết lý văn hóa cốt lõi.

Văn hóa Á Đông coi gia đình là trung tâm vũ trụ, đề cao sự gắn kết đa thế hệ. Một đứa trẻ lớn lên thường nhận được sự chăm bẵm tỉ mỉ từ ông bà, cha mẹ. Thói quen đút cháo, bế ẵm tận cửa lớp hay xót xa khi thấy con đi chân trần trên đất là biểu hiện của tình yêu thương mang tính bảo bọc. Ngược lại, phương Tây tôn thờ chủ nghĩa cá nhân. Trẻ em từ 18 tháng tuổi đã được rèn thói quen tự chủ sinh hoạt: Tự đi giày, tự đeo balo, tự xử lý thức ăn thô.

Ngoài ra, bối cảnh kinh tế cũng là yếu tố chi phối. Ở Việt Nam, các gia đình trung lưu dễ dàng tìm kiếm sự hỗ trợ từ bảo mẫu. Trong khi đó, tại các quốc gia như Hà Lan hay Bỉ, chi phí dịch vụ chăm sóc tại nhà vô cùng đắt đỏ. Hoàn cảnh buộc những đứa trẻ phải tự lập để thích nghi với nhịp sống bận rộn của cha mẹ.

Dẫu vậy, bà Joke Otter van Zuijlen cho rằng không có phương pháp nào ưu việt tuyệt đối. Nhận thức được sự khác biệt tất yếu này, nhiều phụ huynh Việt chọn cách chủ động chuẩn bị hành trang thay vì để con chịu cú sốc khi chuyển môi trường.

Chị Ngô Thị Bắc (40 tuổi, sống tại Melbourne, Australia) là một ví dụ. Nhiều lần chứng kiến những đứa trẻ hàng xóm vô tư chạy nhảy lấm lem bùn đất, vục tay vào vũng nước lạnh buốt trong khi con mình được bọc kín bằng nhiều lớp áo len, chị Bắc nhận ra mình cần thay đổi.

Để chuẩn bị cho con gái ba tuổi bước vào mẫu giáo bản địa, vợ chồng chị bắt đầu thả lỏng sự kiểm soát. Từ 11 tháng tuổi, bé được tự cầm thìa xúc ăn dù thức ăn vương vãi khắp sàn. Cuối tuần, thay vì giữ con trong nhà, chị đưa con ra các khu vui chơi công cộng.

"Tôi để con tập quen với đất cát, thời tiết và những va vấp nhỏ. Việc học qua trải nghiệm thực tế giúp con xây dựng sức đề kháng và sự tự tin, nhờ đó những ngày đầu đến trường trôi qua nhẹ nhàng hơn rất nhiều", chị Bắc đúc kết.

Lời khuyên từ các chuyên gia giáo dục là phụ huynh cần gạt bỏ tâm lý khép kín. Rào cản lớn nhất không nằm ở ngôn ngữ, mà ở tư duy phòng thủ. Khi giáo viên phương Tây đặt câu hỏi về đời sống gia đình, đó không phải là sự tò mò xoi mói, mà là nghiệp vụ để tìm kiếm mảnh ghép tâm lý của trẻ. Việc thẳng thắn chia sẻ văn hóa gốc sẽ giúp đôi bên tìm được tiếng nói chung.

"Nên để trẻ học cách đối mặt với những bất tiện nhỏ từ sớm, bởi đó chính là nền tảng của khả năng thích ứng linh hoạt trong một thế giới không ngừng biến đổi", bà Joke Otter van Zuijlen nói.

Ngọc Ngân

Nhịp sống này kéo dài gần ba năm kể từ ngày gia đình chị quyết định bán hết tài sản, nhà cửa, rời Việt Nam sang New Zealand theo diện visa lao động.

Trước khi xuất ngoại, chị Hằng làm trong ngành xuất nhập khẩu, còn anh Thực, chồng chị, là quản lý thu mua kiêm phiên dịch tại Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai. Năm 2018, họ dồn vốn liếng mở nhà hàng nhưng dịch Covid-19 ập đến khiến kinh doanh đình đốn. Chi phí mặt bằng và vận hành 150 triệu đồng mỗi tháng khiến họ rơi vào cảnh nợ nần chồng chất sau hai năm.

Giữa cơn bế tắc, một người cháu định cư ở New Zealand đề nghị anh Thực sang làm việc theo diện visa AEWV (Accredited Employer Work Visa - thị thực dành cho lao động nước ngoài được chủ doanh nghiệp bảo lãnh). Người lao động có visa AEWV được ở lại và làm việc tại New Zealand 3-5 năm và là bước đệm để nộp hồ sơ xin Thường trú nhân (Resident Visa - thẻ xanh) cho cả gia đình.

Theo tính toán, mức lương hợp đồng của anh Thực đạt tối thiểu 29 đô-la New Zealand (NZD) một giờ. Nếu làm đủ 40 giờ mỗi tuần, thu nhập rất khả quan. Bốn đứa con (từ 5 đến 18 tuổi) của anh chị được miễn học phí. Vì người nhà bảo lãnh, họ tiết kiệm được khoản phí môi giới từ 15.000 đến 30.000 NZD.

Nuôi hy vọng làm lại cuộc đời, anh Thực, chị Hằng bán ôtô và căn chung cư ở Đông Anh, Hà Nội, để trang trải nợ nần và lấy vốn đi xa. Tháng 2/2023, người chồng lên đường. Hai tháng sau, chị Hằng bay sang và tháng 8 cùng năm, họ đón cả bốn con qua.

Nhưng khi đặt chân đến xứ người, thực tế không như những gì họ tính toán.

Vào xưởng, anh Thực mang danh thợ học việc với mức lương thực nhận 23 NZD. Hơn thế, điều kiện của visa AEWV yêu cầu người lao động chỉ được làm việc cho doanh nghiệp đã bảo lãnh, việc ra ngoài làm thêm là bất hợp pháp.

Do công ty thiếu việc, giờ làm của anh Thực bị cắt giảm. Tại New Zealand, tiền lương được tính theo tuần, đồng nghĩa các loại hóa đơn cũng phải thanh toán hàng tuần. Nhiều thời điểm, tiền lương đổ về tài khoản chỉ khoảng 700 NZD. Trong khi đó, giá thuê nhà trung bình tại thành phố đắt đỏ bậc nhất như Auckland khoảng 630 NZD mỗi tuần. Theo thống kê của Cục Thống kê New Zealand, chi phí nhà ở thường "nuốt trọn" hơn 40% thu nhập của nhóm lao động yếu thế, khiến gia đình chị Hằng rơi vào cảnh thiếu trước hụt sau dù tằn tiện hết mức.

Chị Hằng cũng nếm mùi thất bại khi kế hoạch ra chợ mở sạp buôn bán đổ bể vì mù mờ luật bản địa. Chị xoay sang xin việc thời vụ như mổ sò, dọn dẹp, phụ pha chế nước. Sau gần một năm, chị xin vào được dây chuyền sản xuất đồ ăn hàng không. Để bù đắp khoản thâm hụt tài chính của chồng, người vợ làm việc 6 ngày mỗi tuần, từ 4h30 đến 15h. Các con bước qua tuổi 16 cũng phải đi làm thêm để kiếm tiền phụ gia đình.

Tình cảnh của gia đình chị Hằng là một lát cắt trong bức tranh toàn cảnh về sự chật vật của cộng đồng người Việt nhập cư ở New Zealand. Theo dữ liệu Điều tra dân số năm 2023, quốc gia này có hơn 14.000 người gốc Việt. Dù thuộc nhóm dân cư có tuổi trung vị 30, thu nhập cá nhân của họ chỉ đạt 38.100 NZD một năm, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 66.000-80.000 NZD. Tỷ lệ sở hữu nhà ở mức 39% trong khi trung bình là 66%.

Trong giai đoạn 2023-2024, Ủy ban Nhân quyền New Zealand (Te Kāhui Tika Tangata) và Đài Phát thanh Quốc gia (RNZ) đã liên tục cảnh báo về sự lạm dụng visa AEWV. Nhiều lao động nộp hàng chục nghìn đôla cho môi giới nhưng sang đến nơi lại không có việc làm, thử việc không lương hoặc bị trục xuất khi các "công ty ma" phá sản.

Bức tranh kinh tế - xã hội New Zealand giai đoạn 2023-2025 cũng có nhiều biến động tiêu cực. Theo số liệu của Cơ quan Thống kê quốc gia (Stats NZ), tỷ lệ thất nghiệp tại đây đã tăng liên tục và chạm mốc 5,4% vào cuối năm 2025 - mức cao nhất một thập kỷ.

Cùng với đó, cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt (cost of living crisis) khiến giá thuê nhà, điện nước và thực phẩm tăng vọt, bào mòn sức chịu đựng của người dân. Áp lực kinh tế này không chỉ "đánh gục" những lao động nhập cư, mà còn kích hoạt một làn sóng di cư. Tính riêng năm 2024 đã có gần 130.000 người rời bỏ New Zealand (phần lớn sang Australia tìm cơ hội), đánh dấu mức kỷ lục cao nhất từng được ghi nhận trong lịch sử nước này.

Bỏ qua gánh nặng tài chính, cuộc chiến bào mòn sức lực nhất lại diễn ra trong tâm trí anh Thực. Từ một quản lý ở Việt Nam, sang xứ người anh khoác lên vai bộ đồ thợ sơn lấm lem. Giờ làm bị cắt, nhịp sống của anh chỉ quẩn quanh sau vô lăng đưa đón vợ con. "Thứ bóp nghẹt tôi nhất là cảm giác mất đi vị thế trụ cột gia đình", anh chia sẻ.

Giữa năm 2025, một đồng nghiệp ngã giàn giáo gãy cổ và bị trả về nước khiến anh Thực bừng tỉnh. Cùng lúc đó, tin tức từ quê nhà báo sang: mẹ đẻ anh bệnh xương khớp không thể đi lại, em gái chị Hằng gãy chân, mẹ vợ xuống thăm bị chó cắn thương tích. Nhìn qua camera giám sát thấy cha mẹ già yếu chật vật, ruột gan vợ chồng xa xứ như xát muối.

Trong căn nhà thuê ở Auckland, họ ôm nhau khóc. "Nghèo anh cũng về!", anh Thực quả quyết. Bốn đứa con cũng đồng thanh muốn trở lại quê hương.

Đầu tháng 2/2026, gia đình 6 người gấp lại tấm visa vẫn còn hạn rất dài để về nước. Nhờ kinh nghiệm quản lý trước đó, anh Thực nhanh chóng tìm được vị trí trợ lý giám đốc cho một công ty Nhật Bản tại Bắc Ninh. Chị Hằng cũng có việc tại một khách sạn quốc tế.

"Đúng là chúng tôi đã vỡ mộng. Nhưng ít nhất là chúng tôi đã dám đi, dám làm và dám đối mặt", chị Hằng nói về hành trình ba năm qua của gia đình. "Thà xông pha để biết giới hạn của mình, còn hơn bỏ lỡ cơ hội rồi cả đời chìm trong tiếc nuối, than thân trách người".

Một điểm tích cực mà chị nhận ra là áp lực xứ người giúp vợ chồng, con cái thêm yêu và hiểu nhau. Chị Hằng, từ một người vợ quen tự quyết đã biết cách mềm mỏng, tựa vào vai chồng. Anh Thực có thời gian gần gũi các con, và làm "bác sĩ độc quyền" bóp chân, tay cho vợ mỗi tối sau những ca làm trong kho lạnh

Sau những vấp ngã phải trả giá bằng mồ hôi và nước mắt, chị Hằng đúc kết hai bài học cho người đi sau. Thứ nhất, cần cảnh giác trước những lời hứa hẹn định cư. Môi giới thường vẽ ra viễn cảnh xán lạn với những con số thu nhập hấp dẫn. Người lao động phải tự kiểm chứng thông tin qua các kênh chính thống. Thứ hai, nên áp dụng chiến thuật "đi dò đường". Người trụ cột cần đi trước ít nhất một năm để thiết lập nền tảng, đo lường thu nhập thực tế, sau đó mới quyết định đưa con cái sang.

Khép lại giấc mơ đổi đời nơi xứ người, chị Hằng chiêm nghiệm: "Đi nửa vòng trái đất, nếm đủ đắng cay, chúng tôi mới thấm thía không có nơi nào tốt bằng quê hương".

Phan Dương

Thấy cô gái Việt xinh đẹp, có chung sở thích du lịch bụi, anh chủ động làm quen. Anh nhắn tin cho Thủy, khi đó đang làm việc cho một công ty đa quốc gia tại Tokyo. "Tôi cũng có cảm tình khi nhìn ảnh và thấy anh giới thiệu đã đi gần 50 quốc gia", Thu Thủy, 28 tuổi, nói.

Ngày hẹn đầu, trong khi Thủy xuất hiện chỉn chu như quý cô công sở, Seiwa lại mặc áo phông, quần jeans giản dị, mời cô ăn tại một quán Thái ven đường. Khi trò chuyện dưới chân tháp Tokyo, Seiwa hỏi tiêu chuẩn chọn bạn trai, Thủy thẳng thắn đưa ra tiêu chuẩn: "Phải cao trên 1,75 m, thu nhập cao hơn em, có ước mơ và nỗ lực vì ước mơ đó".

Thủy thú nhận, vì xuất thân nghèo khó, cô đã phải làm việc đến kiệt sức để có cuộc sống hiện tại. Do đó, cô muốn một người đàn ông ổn định tại Tokyo để có thể thoải mái chi tiêu và chiều chuộng bản thân. Quan điểm này trái ngược hoàn toàn với lối sống tối giản và công việc phải bay khắp thế giới của Seiwa. Khi chàng doanh nhân ngỏ ý muốn gặp lại, cô từ chối, nói hai người không phù hợp.

Seiwa đứng lặng vài giây, vừa ngạc nhiên vừa tự ái. "Những người khác khi nghe về sự nghiệp của tôi thường đều muốn gặp lại. Lúc đó tôi chỉ nghĩ cô ấy thật kiêu ngạo, phải chinh phục cho bõ ghét", anh nói.

Seiwa bắt đầu nhắn tin và gọi điện mỗi ngày, kiên trì hỏi mình cần thay đổi điều gì để được cô chấp nhận. Sự bền bỉ ấy khiến Thủy mủi lòng. Mười ngày sau, cô đồng ý gặp anh lần nữa.

Chàng trai chọn một nhà hàng Việt Nam sau khi hỏi ý kiến Thủy. Trong bữa ăn, anh lặng lẽ ăn hết những món cô gắp ra vì không hợp khẩu vị. "Tôi thấy anh rất giản dị và chân thật, không cố gồng để tỏ ra hoàn hảo", cô nói. Càng trò chuyện, rào cản giữa họ càng mờ đi. Thủy cũng thừa nhận những khuyết điểm như lười vận động hay ghét việc nhà. Chính sự tự nhiên ấy khiến Seiwa thay đổi cách nhìn.

"Tôi nhận ra cô ấy dễ thương chứ không kiêu căng như mình từng nghĩ", anh nói. Từ cảm giác muốn "chinh phục cho bõ ghét" ban đầu, Seiwa thực sự muốn được bước vào cuộc đời cô.

Nhưng Seiwa nhiều lần tỏ tình, Thủy vẫn từ chối. "Tôi tự ti về xuất phát điểm của mình'', cô nói.

Seiwa sinh ra trong gia đình có điều kiện, thành lập công ty riêng từ năm 25 tuổi. Trái lại, Thủy lớn lên ở Vũng Tàu, mẹ nuôi heo, bố chạy xe ba gác. Nhờ học bổng toàn phần, cô bươn chải ở Nhật để vươn lên vị trí quản lý, kiếm tiền gửi về quê. Sự tự ti khiến cô nhiều lần lảng tránh lời tỏ tình.

Hiểu nỗi lòng bạn gái, cuối năm đó, Seiwa theo Thủy về Việt Nam. Trong căn nhà cấp bốn cũ, chàng doanh nhân tập ăn món Việt, xắn tay ra chuồng cho heo ăn. Câu nói: "Anh yêu em chứ không phải xuất phát điểm của em" đã hoàn toàn phá vỡ bức tường phòng thủ trong Thủy.

Nhưng sóng gió thực sự ập đến khi họ quay lại Nhật. Seiwa mải mê với những chuyến công tác dài ngày ở châu Âu. Khi Thủy hỏi về tương lai, anh đáp: "Cứ yêu nhau trước đã, vài năm sau rồi tính". Câu nói ấy khiến Thủy dứt khoát nói lời chia tay.

Lúc này, cô mới kể cho anh nghe bí mật lớn nhất đời mình. Năm 2021, cô phát hiện một khối u trong não. Bệnh tật khiến Thủy hiểu cuộc đời ngắn ngủi thế nào. Cô lao vào làm việc, kiếm tiền báo hiếu cha mẹ như thể mỗi ngày là ngày cuối cùng. "Thời gian của em rất quý. Nếu anh không thể coi em là ưu tiên, mong anh hãy bước ra khỏi cuộc đời em", Thủy nói.

Nghe xong, Seiwa bật khóc. "Tôi nhận ra mình có thể đi khắp thế giới, đạt được nhiều thứ, nhưng nếu không có cô ấy bên cạnh thì mọi thứ đều vô nghĩa", anh nói.

Đêm đó, Seiwa thức trắng. Sáng hôm sau, anh đưa cho cô tờ giấy dày đặc những kế hoạch tương lai, từ việc sắp xếp lại công ty, cách chăm sóc cô mỗi ngày, đến dự định kết hôn.

Từ ngày đó, Seiwa thay đổi hoàn toàn lộ trình cuộc đời. Anh lùi lịch công tác, dành phần lớn thời gian ở Tokyo. Anh nấu ăn, làm việc nhà và cùng bạn gái tập gym, chạy bộ để cô có sức khỏe chống chọi bệnh tật.

Anh cũng động viên Thủy bớt gánh nặng kiếm tiền, học cách tận hưởng cuộc sống cho riêng mình. Khối u từng là nỗi đau, giờ đây trở thành lời nhắc nhở cả hai về sự hữu hạn của thời gian, giúp họ biết trân trọng nhau và sống rực rỡ trong từng khoảnh khắc.

Bên cạnh Seiwa, chàng trai vì mình mà thay đổi lộ trình cuộc đời, Thủy muốn đi nhiều nơi hơn, khám phá thế giới và xây dựng một cuộc sống tự do, sống rực rỡ mỗi ngày.

Phạm Nga

Từ sáng sớm 2/2, người dân thành phố St. John's phải ra khỏi nhà, xúc dọn những đống tuyết ngập đầu gối phủ kín bậc thềm. Đây là nghĩa vụ mà người dân nhiều đô thị ở Canada phải thực hiện mỗi khi tuyết rơi, nếu không muốn bị xử lý trách nhiệm pháp lý.

Phần lớn thành phố ở Canada có quy định cụ thể về dọn tuyết, được xem là trách nhiệm chung của chính quyền và chủ nhà. Nhìn chung, giới chức sẽ dọn dẹp tuyết trên các phần đất công, khu vực công cộng, còn chủ sở hữu bất động sản có trách nhiệm dọn tuyết trong phần đất của mình và phần vỉa hè công cộng liền kề.

Nga Phan, người Việt sinh sống và làm việc tại thành phố Victoria, bang British Columbia, mô tả hoạt động dọn tuyết này là "môn thể thao quốc dân với sân chơi rộng hàng triệu km2, nơi những người không tập sẽ bị thu phí". Bang British Columbia cuối tháng 1 cũng vừa hứng chịu một đợt tuyết rơi dày.

"Chẳng cần tốn tiền mua thẻ hội viên, ông trời hào phóng tặng vé tập trước sân mỗi nhà. Dụng cụ tập cũng tối giản, là một chiếc xẻng 'quyền lực' có thể dùng từ mùa này sang mùa khác", chị Nga cho biết. "Cảm giác khoác ba lớp áo dày, hít một hơi lạnh buốt rồi xúc tuyết vào sáng sớm còn tỉnh người hơn uống một ly double espresso".

Thành phố Victoria quy định sau mỗi đợt tuyết rơi, người dân phải dọn sạch băng, tuyết trong khuôn viên nhà và vỉa hè trước 10h sáng hôm sau, áp dụng hàng ngày. Những người không tuân thủ quy định này và không chịu xúc tuyết trước nhà có thể bị phạt 91 USD mỗi ngày.

Người dân cũng không được phép hất tuyết ra đường, làm cản trở công tác dọn tuyết của thành phố. Giới chức cũng khuyến nghị sử dụng các sản phẩm tan băng thân thiện với môi trường thay vì muối để tránh hại bề mặt bê tông.

"Có những ngày tập 'nặng đô' hơn khi sáng sớm bạn phải hì hục dọn sạch lối lái xe vào nhà để kịp đi làm, chiều về được 'khuyến mãi' thêm một sân tập mới trắng xóa như thể thách thức cơ bắp và sự kiên nhẫn", chị Nga kể.

Phạm vi, thời hạn dọn tuyết thay đổi tùy quy định từng địa phương. Tại Toronto, thành phố lớn nhất tỉnh Ontario, người dân phải dọn sạch tuyết trong vòng 12 giờ kể từ khi tuyết ngừng rơi nếu lượng tuyết dưới 2 cm, nếu không có thể bị phạt 500-615 USD. Nếu tuyết rơi quá 2 cm, chính quyền Toronto sẽ chịu trách nhiệm dọn vỉa hè.

Một số thành phố khác như Calgary ở Alberta cho phép chủ nhà có 24 tiếng để dọn dẹp sau khi tuyết ngừng rơi. Nếu không dọn tuyết, ngoài nguy cơ bị chính quyền địa phương phạt tiền, chủ nhà còn có thể đối diện án phạt tốn kém hơn nếu có người vấp ngã, bị thương do tuyết ở khuôn viên, vỉa hè liền kề.

"Lỡ có ai trượt chân, hay thanh tra thành phố đi ngang thấy tuyết còn đó, một chiếc vé phạt sẽ được nhét vào hòm thư trước nhà. Nên dù lưng đau, tay mỏi vẫn phải cặm cụi xúc với tinh thần tự nguyện cao độ, không có 'nhưng'", chị Nga nói.

Nếu chủ nhà không nộp phạt, khoản này có thể được cộng dồn vào hóa đơn thuế bất động sản. Các trường hợp xử phạt phổ biến nhất thường xuất phát từ phản ánh của hàng xóm. Theo giới quan sát, điều này khiến dọn tuyết được xem là hành động mang tính cộng đồng, có thể phản ánh mức độ quan hệ với láng giềng.

Giới chức Canada cũng khuyến khích người dân coi dọn tuyết là một bài tập thể lực, đề nghị họ giúp đỡ người cao tuổi, người khuyết tật. Trẻ em, thiếu niên Canada đôi khi cũng đề nghị dọn tuyết hộ cho các gia chủ, có thể vì tốt bụng, hoặc muốn kiếm thêm tiền và tích lũy giờ tình nguyện.

Một số người còn dùng máy thổi tuyết, thuê dịch vụ dọn tuyết chuyên nghiệp. Ngoài ra, nếu sở hữu ôtô, chủ nhà cũng có trách nhiệm làm sạch tuyết trên cửa kính, gương chiếu hậu, nắp capo, nóc xe và cốp xe.

Đức Trung

Một số người đi ngang ngạc nhiên hỏi: "Tại sao anh không phải người Việt mà lại bán cà phê Việt Nam?". Matko cười: "Bạn có cần phải là người Italy mới pha được espresso hay cappuccino không?".

"Những thắc mắc ấy từng làm tôi rất buồn", Matko nói.

Matko Kmezic sinh ra và lớn lên ở Zagreb, Croatia. Anh gặp vợ chưa cưới, một cô gái gốc Việt, khi cả hai 15 tuổi. Họ sống tại Amsterdam, nơi anh theo đuổi nghề vật lý trị liệu 5 năm qua.

Năm 2018, khi 20 tuổi, cặp đôi thực hiện ước mơ nghỉ học một năm (gap year) để sang sống tại Việt Nam. Matko ở ba tháng tại TP HCM và bảy tháng tại Hà Nội để trải nghiệm văn hóa, cải thiện tiếng Việt.

"Chuyến đi đã hoàn toàn thay đổi cuộc đời tôi", Matko nói. Anh không muốn sống như khách du lịch mà muốn trải nghiệm như người địa phương.

Ba ngày sau khi đến TP HCM, Matko thử cà phê sữa đá lần đầu. Anh gọi đó là sự "bùng nổ vị giác" với vị robusta đậm pha cùng sữa đặc. Nhưng hơn cả hương vị, anh ấn tượng với khung cảnh vỉa hè, nơi mọi người ngồi ghế nhựa, xung quanh là tiếng cười nói và dòng xe tấp nập.

"Vỉa hè là nơi thời gian chậm lại", Matko mô tả. Anh thấy người Việt thường ngồi vỉa hè để thư giãn, trò chuyện, ngắm cuộc sống trôi qua dưới lòng đường. Dù xung quanh ồn ào, họ vẫn có cảm giác bình yên, khác hẳn châu Âu, nơi người ta thường vội vã mua cà phê mang đi.

"Triết lý này thay đổi cách tôi nhìn cà phê và cả cuộc sống", chàng trai Croatia kể.

Trở lại châu Âu, Matko Kmezic bỗng thấy những ly espresso hay cappuccino trở nên "vô cùng nhạt nhẽo". Anh quyết định tự pha cà phê bằng chiếc phin mang từ Việt Nam. "Buổi sáng ở Amsterdam quá yên tĩnh và buồn tẻ. Tôi nghĩ mình thiếu sự ấm áp và năng lượng mà một ly cà phê ở Việt Nam mang lại", anh nói.

Hè 2024, cà phê đưa Matko trở lại Việt Nam. Anh được giới thiệu làm quen với Ysim, một thợ rang xay ở Buôn Ma Thuột. Cùng chung đam mê, Ysim đã truyền cho anh bí quyết và quy trình chế biến cà phê hạt.

Vài ngày sau, khi đang ở Đà Nẵng, trong đầu Matko nảy ra một bản kế hoạch kinh doanh "xuất khẩu văn hóa cà phê vỉa hè sang Hà Lan".

Trở về Amsterdam, anh thiết kế logo, mua xe, đăng ký kinh doanh và xin giấy phép. Ba ngày sau khi hoàn tất các thủ tục, quầy cà phê "Viet Drip" được khai trương tại công viên Oosterpark.

Ở "Viet Drip", Matko giữ nguyên cách pha như ở Việt Nam, dùng 100% hạt robusta do anh tự rang để giữ hương vị gốc. Đôi khi anh điều chỉnh độ ngọt theo yêu cầu, nhưng luôn ưu tiên sự nguyên bản.

"Tôi luôn muốn kết nối với Việt Nam vì nhớ đất nước này đến phát điên. Chiếc xe cà phê là cách mang một góc Việt Nam đến với tôi mỗi ngày", anh nói.

Những ngày đầu không dễ dàng. Amsterdam mưa gió thất thường, anh phải để xe ngoài trời, không điện, không chỗ trú nên khách kêu "uống cà phê mà quá vất vả". Anh cũng chỉ bán được cà phê đá trong hai tháng 8 và 9. Vào đông, trời lạnh, Matko không làm được đồ uống nóng nên phải tạm dừng bán hàng, lo lắng khách sẽ quên mình.

Sang mùa xuân 2025, "Viet Drip" hoạt động trở lại và may mắn là khách vẫn xếp hàng. Nhưng đông khách quá cũng làm khó Matko. Nhiều hôm anh thấy mình kiệt sức vì vừa bán cà phê buổi sáng, vừa làm vật lý trị liệu buổi chiều. Cuối cùng anh quyết định chỉ bán vào cuối tuần.

Thách thức lớn nhất là nhận thức của khách hàng. Nhiều người mong đợi một ly espresso, và ngạc nhiên khi anh nói không có. Matko phải giải thích về sự khác biệt của cà phê phin. Câu nói yêu thích của anh là "Cà phê Việt Nam nên uống chậm để tận hưởng hương vị và khoảnh khắc".

Giờ đây, người Amsterdam đã dần quen với phong cách uống cà phê Việt, đến quán ngồi ghế nhựa thấp, trò chuyện, kết nối, đôi khi được chủ quán dạy vài từ tiếng Việt. Anh muốn họ cảm nhận sự bình yên mà anh từng trải qua trên vỉa hè TP HCM.

Các du học sinh Việt Nam thường ghé qua và nói "hương vị này như ở nhà", khiến anh hạnh phúc.

Coen Van der Meijs, 25 tuổi, một khách hàng người Hà Lan, cho biết anh ngạc nhiên trước độ đậm và hương vị mạnh mẽ của cà phê Việt. Anh đã thử cà phê Việt Nam khoảng năm lần, trong đó thích nhất là cà phê muối, vị hơi mặn nhẹ, lạ và độc đáo.

"Tôi thích nhất ngồi ghế nhựa giữa công viên giống như được cảm nhận văn hóa Việt Nam khi tôi đến đó 6 năm trước", Coen nói.

Ngọc Ngân

Đối với người Việt, tất nhiên điều này chẳng có gì mới — trái cây nhiệt đới tươi hoặc sấy khô vốn đã là một phần trong đời sống hằng ngày qua nhiều thế hệ. Nhưng việc chúng chiếm lĩnh kệ hàng chính thống ở nước ngoài đánh dấu một sự thay đổi lớn trong cách người tiêu dùng toàn cầu nhìn nhận và đánh giá những sản phẩm này.

Sự hội tụ của các xu hướng

Sự trỗi dậy của đồ ăn vặt nhiệt đới không phải ngẫu nhiên. Nhiều xu hướng toàn cầu đang cùng lúc hội tụ: người mua tìm kiếm đồ ăn vặt “tốt cho sức khỏe” với danh sách thành phần ngắn gọn, tự nhiên; du lịch và mạng xã hội đã biến hương vị nhiệt đới thành điều quen thuộc, thậm chí được khao khát; và các nhà bán lẻ chịu áp lực phải bổ sung sản phẩm có nguồn gốc thực vật, không gluten, và bắt mắt trên kệ hàng.

Đây chính là lợi thế rõ ràng của Việt Nam. Với nguồn xoài, dứa, dừa và mít dồi dào, đất nước vừa có nguồn cung vừa có câu chuyện để kể. Các thương hiệu như MR.VIET, vốn đã tạo được lòng tin ở nước ngoài nhờ cà phê Việt, có thể dễ dàng bước vào nhu cầu mới này bằng cách định vị trái cây sấy không phải là món lạ, mà là nhu cầu thiết yếu hằng ngày.

Câu chuyện của MR.VIET

Ban đầu được biết đến nhờ cà phê, MR.VIET đã xây dựng hệ thống phân phối tại hơn 20 quốc gia — từ Anh, Canada đến Hàn Quốc, Malaysia, UAE và Hồng Kông. Mạng lưới ấy giờ đây đang hỗ trợ cho việc đưa đồ ăn vặt nhiệt đới ra thị trường. Tại Anh, thương hiệu đã thâm nhập hệ thống TJX với sản phẩm xoài sấy — một món ăn sáng màu, dẻo dai, nổi bật giữa những lựa chọn chế biến nhiều. Với nhiều nhà bán lẻ, đây là lần đầu tiên họ đưa một thương hiệu snack Việt Nam lên kệ hàng chính thống.

Nhưng đó không chỉ là câu chuyện về xoài. Đó là câu chuyện về sự tin cậy. Những nhà mua hàng từng thấy cà phê MR.VIET thành công ở thị trường quốc tế sẵn sàng thử nghiệm thêm các danh mục khác. Một sản phẩm mở ra nhiều cánh cửa.

Từ đồ ăn vặt đến một ngành hàng

Sức hút của xoài sấy vượt xa yếu tố mới lạ. Nó dễ bảo quản, ngọt tự nhiên mà không cần đường tinh luyện, vừa thỏa mãn nhu cầu thưởng thức vừa mang lại cảm giác lành mạnh. Đó là lý do nó đã trở thành lựa chọn quen thuộc trong hộp cơm trưa, phòng tập và ngăn kéo văn phòng. Với Việt Nam, sự phát triển của ngành hàng này không chỉ mang lại doanh thu xuất khẩu: nó còn đồng nghĩa với việc nâng cao chuỗi giá trị, nắm bắt lợi nhuận bán lẻ và xây dựng bản sắc tại thị trường quốc tế.

Với MR.VIET, việc định vị xoài sấy không phải như một món quà lạ lẫm mà như một phần của câu chuyện ẩm thực Việt Nam rộng lớn hơn là chìa khóa. Cà phê vẫn là sản phẩm chủ lực, với Cà phê Dừa và Americano bán chạy nhất, nhưng đồ ăn vặt đã bổ sung thêm một tầng giá trị — giúp Việt Nam hiện diện trong nhiều khoảnh khắc đời thường hơn.

Bức tranh lớn hơn

Từ những gánh hàng rong ở TP. Hồ Chí Minh đến kệ hàng tinh tuyển ở London, trái cây nhiệt đới đã bước từ “món quà lưu niệm” thành thực phẩm thiết yếu. Và như MR.VIET đã chứng minh, khi một thương hiệu Việt khẳng định được vị thế trong bán lẻ chính thống, nhiều thương hiệu khác sẽ nhanh chóng nối gót.

Đây không chỉ là một xu hướng ăn vặt. Đây là một phần của làn sóng di chuyển rộng lớn hơn của sản phẩm Việt vào nhận thức toàn cầu — từ nghi thức cà phê đến trái cây nhiệt đới, từ góc nhỏ đến thói quen hằng ngày. Từng kệ hàng một, Việt Nam đang dần trở thành một lựa chọn quen thuộc thay vì một “gia vị lạ” nơi xứ người.

Độc giả có thể tìm hiểu thêm các sản phẩm của MR.VIET tại https://mrviet.net/vn

Theo Tienphong

Mối duyên của ông với Việt Nam bắt đầu cuối năm 1989, khi ông đến Hà Nội nghiên cứu tiền khả thi cho dự án khách sạn SAS Royal (trong công viên Thống Nhất) theo đề nghị của một nhà đầu tư quốc tế.

"Sau một ngày đặt chân đến đây tôi đã bị Việt Nam hớp hồn", Ken, 77 tuổi, ở phường Thạnh Mỹ Tây, TP HCM nói.

Ấn tượng đầu tiên của ông về Hà Nội là vẻ đẹp cổ kính, những con phố nhỏ, các tòa nhà mang kiến trúc Pháp và đường phố đông kín xe máy. Ông cũng bất ngờ khi thấy người Việt ngày nào cũng ngủ trưa nhưng sau đó làm việc rất chăm chỉ. "Năng lượng và tinh thần làm việc của con người ở đây khiến tôi liên tưởng đến Hong Kong thuở ban đầu và New York cuối thập niên 1970", Ken nói.

Sau một tuần ở Việt Nam, Kenneth Atkinson quyết định sẽ gắn bó lâu dài với đất nước này. Một năm sau, ông chuyển công ty đến TP HCM và mở thêm văn phòng tại Hà Nội.

Ken bắt đầu gia nhập giới kinh doanh ở Việt Nam theo cách đơn giản nhất: kết bạn. Ông cho rằng tình bạn với người Việt cần thời gian để xây dựng nhưng luôn bền chặt và đáng tin cậy.

Những ngày "chân ướt chân ráo" ở Việt Nam, khi đang chờ giấy phép kinh doanh Ken đã được một người bạn ở Hà Nội cho mượn văn phòng làm việc. "Sự hào phóng là điều khiến đất nước này đặc biệt hấp dẫn với người nước ngoài", ông nói. Chính những người bạn Việt đã giúp ông hiểu rõ hơn về văn hóa kinh doanh.

"Càng ở Việt Nam lâu, tôi thấy con người ở đây có những tính cách mà không nơi nào có", Ken nói. Giữa thập niên 90, doanh nghiệp của ông rơi vào giai đoạn khó khăn. Trong tình cảnh đó, nhân viên đồng ý giảm lương, thậm chí không nhận đủ thưởng Tết, để giúp công ty vượt qua khó khăn. "Tôi chưa từng thấy điều này ở bất kỳ quốc gia nào khác", ông nói.

Năm 1996, Ken phát hiện mắc ung thư và phải sang Hong Kong phẫu thuật. Sau ca mổ, sức khỏe ông yếu, đi lại khó khăn. Khi trở lại Việt Nam, ông thuê phòng khách sạn ở quận 1, gần văn phòng để tiện đi làm. Mỗi sáng, ông đi bộ chậm rãi đến công ty. Một người xe ôm quen chạy theo, đề nghị chở ông một đoạn và nhất quyết không nhận tiền, thậm chí dừng lại dõi theo để chắc chắn ông đã đến văn phòng an toàn. Một số chủ tiệm tạp hóa dọc đường cũng gọi theo, hỏi han và động viên ông.

"Ngay lúc đó, tôi cảm nhận mình thuộc về Việt Nam, như đang ở trong một gia đình", ông nói. "Điều này thôi thúc tôi đóng góp cho đất nước này".

Hai năm sau, ông đưa mạng lưới kiểm toán, tư vấn và dịch vụ chuyên nghiệp toàn cầu Grant Thornton đến Việt Nam. Khi sức khỏe ổn định, Ken đảm nhận vai trò Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Anh tại Việt Nam (BritCham).

Dưới sự dẫn dắt của ông, BritCham trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp hai nước, góp phần thúc đẩy thương mại song phương sau khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Vương quốc Anh (UKVFTA) có hiệu lực. Dù bị ảnh hưởng bởi Covid-19, Vương quốc Anh vẫn là đối tác thương mại lớn thứ ba ở châu Âu và là nhà đầu tư châu Âu hàng đầu tại Việt Nam.

Ken lên kế hoạch gắn bó lâu dài với Việt Nam. Ông đưa mẹ 85 tuổi sang TP HCM sống cùng. Ban đầu, bà bỡ ngỡ trước phố phường ồn ào, tiếng còi xe và nhịp sống khác hẳn ở Anh. Không lâu sau, bà quen dần, mỗi sáng đi bộ quanh khu City Garden, ghé văn phòng thăm Ken, trò chuyện với nhân viên và dạy tiếng Anh cho những ai muốn học thêm. Năm 2021, khi đi nghỉ ở Tây Ban Nha, bà bị kẹt lại vì Covid và qua đời tại đó. "Bà đã có 5 năm cuối đời hạnh phúc, điều mà có lẽ không thể có nếu không sống ở Việt Nam", ông nói.

Ken bắt đầu lên kế hoạch nghỉ hưu tại Việt Nam từ năm 2015, khi bàn giao vai trò lãnh đạo Grant Thornton cho người kế nhiệm.

Ông nộp hồ sơ xin nhập quốc tịch Việt Nam. Sáu tháng đầu, ông chuẩn bị hồ sơ, thu thập thư giới thiệu từ các cơ quan chính phủ, chứng minh những đóng góp của mình cho Việt Nam. Sau hơn một năm không nhận phản hồi, ông nghĩ hồ sơ bị từ chối. Bất ngờ, vài tuần sau, Bộ Tư pháp yêu cầu bổ sung hai giấy tờ: bản sao công chứng giấy khen của Thủ tướng và cam kết không dùng quyền bảo hộ lãnh sự nếu gặp vấn đề.

Năm 2018, ông nhận căn cước công dân với 6 số đuôi 000001. "Tôi tìm hiểu và nhận ra đây là một dãy số đặc biệt vì trong 12 số của căn cước công dân 6 chữ số đầu là thông tin chung như mã tỉnh/thành phố, giới tính, năm sinh và 6 chữ số cuối cho biết tôi là người Anh đầu tiên được mang quốc tịch Việt Nam", Ken giải thích. Tên Việt Nam của ông cũng mang ý nghĩa đặc biệt. Ông lấy họ Phạm của vợ và hai tên Kiên – Sơn của hai người bạn, ghép lại có nghĩa "ngọn núi vững chắc".

Ông Marcel Lennartz, người Hà Lan và là bạn, đối tác của Ken khoảng 20 năm, đánh giá cao những đóng góp của ông cho Việt Nam. Ken cởi mở chia sẻ kiến thức, tôn trọng người Việt và hỗ trợ cộng đồng doanh nhân nước ngoài kinh doanh hiệu quả tại đây. "Ken thường xuyên xuất hiện trong các buổi thiện nguyện. Tôi nghĩ đây là cách ông ấy cảm ơn Việt Nam", ông nói.

Hiện, Ken đã nghỉ hưu nhưng vẫn làm việc năm ngày mỗi tuần và "rất thoải mái vì không còn áp lực KPI". Cuối tháng 9, ông xuất bản cuốn hồi ký "Never Say No" (Không bao giờ nói không), đúc kết những bài học kinh doanh mà ông học được ở châu Á, đặc biệt là Việt Nam, làm món quà cho con trai Michael, 9 tuổi.

"Việt Nam đã cho tôi một gia đình, một sự nghiệp và những kỷ niệm trọn đời", ông nói. "Tôi chỉ mong con trai mình, khi lớn lên, cũng có thể cảm nhận được điều đó".

Ngọc Ngân

Các khoản thu nhập chịu thuế được quy định tại Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân, trong đó phổ biến là thu nhập từ tiền lương, tiền công, kinh doanh, đầu tư vốn, chuyển nhượng (vốn, bất động sản), trúng thưởng… Ngoài các khoản thu nhập chịu thuế, các khoản thu nhập được miễn thuế quy định tại Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Hiện, Chính phủ đang thúc đẩy phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, đảm bảo đáp ứng nhu cầu thanh toán của người dân, doanh nghiệp, phòng chống thất thu thuế. Tương tự như thanh toán bằng tiền mặt, các khoản thu nhập thông qua chuyển khoản cũng phải chịu thuế hoặc được miễn thuế thu nhập cá nhân theo quy định của pháp luật.

Có 9 trường hợp người nhận tiền thông qua chuyển khoản ngân hàng không phải nộp thuế thu nhập cá nhân bao gồm:

- Vay mượn giữa cá nhân với cá nhân không tính lãi;

- Kiều hối (tiền gửi từ người thân ở nước ngoài);

- Nhận thu hộ, chi hộ không phát sinh thu nhập;

- Tiền chuyển để đáo hạn ngân hàng không làm tăng tài sản cá nhân;

- Chuyển tiền hộ không thu phí;

- Tiền chuyển nhượng bất động sản đã hoàn thành nghĩa vụ thuế;

- Tiền lương đã khấu trừ thuế sau đó chuyển cho người thân;

- Tiền lương của người lao động ở nước ngoài đã nộp thuế sở tại sau đó chuyển về Việt Nam;

- Cho vay dân sự nhỏ lẻ không thường xuyên, không mang tính kinh doanh có lãi nhỏ.

Trong trường hợp của bạn, bạn nhận ngoại tệ từ người anh ruột đang ở nước ngoài cho để xây nhà tức là nhận tiền kiều hối từ người thân. Đây là trường hợp được miễn thuế thu nhập cá nhân theo quy định tại khoản 8 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân và điểm h khoản 1 Điều 3 Thông tư 111/2013/TT-BTC được sửa đổi tại khoản 2 Điều 12 Thông tư 92/2015/TT-BTC ngày 15/6/2015 của Bộ Tài chính: Thu nhập từ kiều hối được miễn thuế là khoản tiền cá nhân nhận được từ nước ngoài do thân nhân là người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người Việt Nam đi lao động, công tác, học tập tại nước ngoài gửi tiền về cho thân nhân ở trong nước.

Căn cứ xác định thu nhập được miễn thuế trong trường hợp này là các giấy tờ chứng minh nguồn tiền nhận từ nước ngoài và chứng từ chi tiền của tổ chức trả hộ (nếu có). Do đó, bạn cần lưu giữ chứng từ chi tiền từ ngân hàng để làm căn cứ xác định thu nhập được miễn thuế theo quy định của pháp luật.

Luke Nguyen sinh năm 1978 tại Thái Lan và theo cha mẹ sang Australia từ khi còn ẵm ngửa. Một trong những thứ đầu tiên khiến anh nhớ về Việt Nam là hương vị của ổ bánh mì. "Với tôi, bánh mì gợi nhớ tuổi thơ ở Cabramatta khi bạn đi dọc con phố, ngửi thấy mùi bánh thơm lừng, nghe tiếng giòn rụm khi ai đó cắn miếng đầu tiên", Luke hồi tưởng.

Đầu những năm 2000, Luke Nguyễn trở về quê hương. Càng tìm hiểu, anh càng nhận ra đằng sau ổ bánh mì là cả một lịch sử của ẩm thực Việt. Người Pháp mang baguette vào Việt Nam từ những năm 1860, khi lúa mì nhập khẩu còn đắt đỏ, khiến bánh mì trở thành món ăn xa xỉ. Chỉ đến khi các thợ làm bánh pha thêm bột gạo, món ăn này mới thực sự trở thành món ăn của đại chúng.

Đến thập niên 1950, làn sóng người di cư từ Bắc vào Nam đã tạo nên bước ngoặt. Chiếc baguette kiểu Pháp dần khoác lên mình bản sắc Việt với pate, chả lụa, dưa leo, đồ chua, rau mùi và ớt tươi.

Chính chuyến trở về ấy, Luke bắt đầu thấy rõ hơn sợi dây nối liền giữa ký ức tuổi thơ ở Cabramatta và ẩm thực Việt Nam. Bánh mì, với anh, không chỉ là món ăn đường phố, mà là biểu tượng cho sự thích nghi - thứ tinh thần đã nuôi dưỡng cộng đồng người Việt.

Trở lại Sydney, vào năm 2002, chàng trai 23 tuổi mở nhà hàng Red Lantern. "Ngày đó, bánh mì là phương án dự phòng của tôi", Luke tiết lộ. "Nếu Red Lantern thất bại, tôi sẽ đẩy xe bán bánh mì quanh các tòa nhà văn phòng, mang bánh mì Việt đến với dân công sở Sydney".

Chàng đầu bếp gốc Việt không phải sử dụng phương án hai. Qua thời gian, Red Lantern trở thành nhà hàng Việt nổi tiếng ở Australia, nhận nhiều giải thưởng.

Mối duyên của Luke với ổ bánh mì không dừng lại ở đó. Món ăn đường phố này tiếp tục đồng hành cùng anh trên những hành trình khám phá ẩm thực Việt. Qua các chương trình Luke Nguyen’s Vietnam (2010) và Luke Nguyen’s Railway Vietnam (2019), anh đã rong ruổi khắp ba miền, lần theo dấu vết của hàng chục biến tấu bánh mì độc đáo. Hình ảnh Luke Nguyen xuất hiện trên những kênh truyền hình quốc tế như Discovery Asia, UK TV hay Food Network Asia được chiếu tại 160 quốc gia.

Anh kể với khán giả thế giới về ổ bánh mì xíu mại Đà Lạt có những viên thịt mềm mọng, thoảng hương hành tỏi và sốt cà chua sánh mịn, ăn trong tiết trời se lạnh. Anh cho thực khách mục sở thị tiệm bánh mì cay nổi tiếng Hải Phòng, với những chiếc bánh nhỏ bằng hai đốt tay, giòn tan, phết lớp pate mịn béo. Đặc biệt, Luke mê mẩn nhất bánh mì chả cá. Vỏ bánh giòn rụm ôm lấy phần chả dai thơm, xen rau thơm, đồ chua, chan hòa vị mặn, ngọt, béo, tạo nên một cảm giác cân bằng hoàn hảo.

"Mỗi miếng cắn đều đưa tôi về lại tuổi thơ ở Sydney, nơi mẹ dạy tôi làm pate trong căn bếp nhỏ", anh nói.

Tại Tuần lễ Cấp cao APEC 2017 ở Đà Nẵng, Luke Nguyễn đã dẫn Thủ tướng Australia Malcolm Turnbull ghé vào quán bánh mì vỉa hè ven đường. Hai người vừa trò chuyện vừa thưởng thức ổ bánh mì 10.000 đồng.

Đam mê lan tỏa văn hóa ẩm thực quê hương của đầu bếp gốc Việt không dừng lại ở việc nấu ăn. Anh viết sách, mở trường dạy ẩm thực tại TP HCM và truyền cảm hứng cho các đầu bếp trẻ. Có giai đoạn anh căng như dây đàn, khi vừa mở nhà hàng, viết sách, sản xuất chương trình truyền hình, vừa chạy qua lại giữa các dự án.

Luke vẫn nhớ như in khoảnh khắc hoàn thiện công thức bánh mì thịt heo quay giòn. "Dù kiệt sức, chỉ cần nghe tiếng 'rắc' khi cắn miếng đầu tiên, tôi lại thấy mọi mệt mỏi tan biến", anh kể.

Trong những ngày tháng trở lại Việt Nam, Luke gặp nhiều bạn trẻ tài năng nhưng thiếu cơ hội, nhất là trong lĩnh vực nhà hàng và du lịch. Để thay đổi cuộc đời họ, Luke sáng lập Quỹ Little Lantern dạy nghề nhà hàng, khách sạn. Quỹ này không còn hoạt động nhưng tinh thần sẻ chia ấy vẫn được anh tiếp nối qua việc hỗ trợ các tổ chức xã hội như KOTO, giúp thanh niên có hoàn cảnh khó khăn theo đuổi ước mơ.

Từng là món ăn sinh tồn thời thơ ấu, bánh mì nay trở thành biểu tượng gắn liền với hành trình của Luke Nguyễn. Ngày 25/10 tới, anh tiếp tục kể câu chuyện ẩm thực Việt bằng ổ bánh mì khổng lồ mang hình số 25 để chinh phục Kỷ lục Guinness thế giới.

Diễn ra tại khuôn viên trường đại học RMIT Việt Nam ở Thành phố Hồ Chí Minh ngày, sự kiện này nhằm gây quỹ cho Trường học Ước mơ (Dream School) của KOTO - nơi đào tạo nghề miễn phí cho thanh thiếu niên khó khăn, ở vùng sâu, xa.

"Bánh mì không chỉ là đồ ăn. Nó là biểu tượng mạnh mẽ của văn hóa, sự kiên cường và tinh thần cộng đồng Việt Nam," Luke nhấn mạnh.

Mỗi độ hè về, khi tuyết trên dãy Alps tan ra, các dòng sông ở Thụy Sĩ như được bơm đầy nước trong vắt. Từ Zurich, Bern, Basel đến Lucerne, mỗi thành phố đều có một số dòng sông chảy qua. Tận dụng dòng chảy tự nhiên từ địa hình dốc, người dân đã biến việc bơi từ chỗ làm về nhà thành một nét văn hóa.

Quỳnh Anh, quê Nghệ An, theo anh Jörg Strehler, 41 tuổi, sang làm dâu Thụy Sĩ từ năm 2021. Là người đến từ một nước nhiệt đới nên những ngày đầu chỉ cần nghĩ đến nước lạnh cô đã rùng mình. "Nước sông ở đây cao nhất khoảng 18-20 độ C. Chồng và mẹ chồng rủ mãi, tôi mới dám thò chân", cô kể.

Đến năm thứ ba, khi đã quen khí hậu, Quỳnh Anh mới dám nhúng cơ thể xuống sông. "Giờ tôi nghiện đi trôi sông. Hè này hầu như ngày nào tôi cũng đi", cô nói.

Gần làng Wald, nơi gia đình sinh sống có sông Linth. Nước sông ở đây chỉ ngang ngực, nhìn thấy cả đáy trong vắt, dòng chảy hiền hòa có thể thả mình trôi cả chục km. Anh Jörg thích được bơi lội ở đây vì vắng người và quang cảnh đồng quê yên bình. Ngược lại Quỳnh Anh lại thích nhất được trôi sông ở Zurich. Vào những ngày nắng đẹp, gần như cả thành phố đổ ra sông. Có người mang phao hơi nằm cả ngày, người mang nhạc chơi trên nước. Sau khi tắm xong, người quen người lạ cụng với nhau vài vại bia, tạo nên bầu không khí vừa náo nhiệt vừa an nhiên.

Bốn năm sống ở Thụy Sĩ, Quỳnh Anh nói mình như "học lại cách sống". Đang từ một người phụ nữ độc lập, điều hành công ty mỹ phẩm và đồ gia dụng tại Việt Nam, cô bỏ tất cả để theo chồng. Cảm giác phụ thuộc kinh tế, khác biệt khí hậu, đồ ăn vẫn khiến cô stress đến mức "muốn ly hôn, trở về nước".

Những ngày đó, anh Jörg giảm gần một nửa khối lượng công việc để đưa vợ đi chơi khắp nơi, làm quen cuộc sống mới. Mẹ và chị chồng thường tìm cô nói chuyện, rủ hái quả, nấu ăn, làm mứt, hoặc cùng nấu món Việt. Tình yêu thương của gia đình chồng dần kéo nàng dâu Việt khỏi khủng hoảng.

Khi đã nguôi nỗi nhớ nhà, cô bắt đầu khám phá đất nước này. Thụy Sĩ được xem là một trong những nơi có chi phí sinh hoạt đắt đỏ nhất thế giới. Theo Eurostat năm 2024, giá cả tại đây cao hơn 84% so với mức trung bình của EU.

Những lần đầu đi siêu thị, nàng dâu Việt thấy gì cũng ngơ ngác. Bảng giá 3 franc cho mặt hàng chanh, cô đã tưởng là giá cho cả kg nhưng hóa ra chỉ 100 gram. Đắt đỏ nhất là chi phí gửi con nhà trẻ 8 ngày mỗi tháng, tốn tới 1.200 franc (khoảng 40 triệu đồng).

Mức sống cao khiến người dân Thụy Sĩ hình thành thói quen tiêu dùng ưu tiên chất lượng hơn số lượng. Họ sẵn sàng trả tiền cho thực phẩm hữu cơ, bền vững, nhưng lại tiết chế với những khoản không cần thiết.

Gia đình Quỳnh Anh cũng thấm nhuần lối sống này. Mỗi năm hai lần, làng Wald lại tổ chức hội chợ đồ trẻ em, nơi các gia đình mang quần áo, đồ chơi con mình đã dùng để trao đổi hoặc bán giá tượng trưng. Khoảng 90% đồ của con trai họ là đồ cũ do bạn bè, người thân cho lại hoặc mua tại các hội chợ này.

"Với nhiều người, việc này có thể bị cho là keo kiệt, nhưng ở đây đó là nét văn hóa", Quỳnh Anh nói. Đất nước có bốn mùa rõ rệt, trẻ con lớn nhanh nên quần áo chỉ mặc vài tháng đã chật. Việc dùng lại đồ cũ vừa tiết kiệm, giảm rác thải, đồng thời tạo kết nối cộng đồng.

Nàng dâu Việt nhớ mãi một kỷ niệm với mẹ chồng, người vốn rất kỹ tính trong tiêu dùng. Lần đó, cô mua về một miếng thịt trông rất ngon ở siêu thị, nhưng bà định đi đổi vì cho rằng "thịt rẻ không tốt". Đến khi xem kỹ nhãn, bà mới phát hiện đó là thịt hươu đặc sản, chỉ bán duy nhất một tuần trong năm.

"Mẹ chỉ dùng đồ hữu cơ và theo mùa. Nhưng nếu là đồ hữu cơ nhưng vận chuyển xa, mẹ cũng không mua vì cho rằng gây hại cho môi trường", Quỳnh Anh kể. Qua việc này, cô hiểu rằng sự kỹ lưỡng ở đây không phải xét nét, mà là tôn trọng mùa vụ, xuất xứ và trách nhiệm với môi trường.

Trung bình mỗi tháng, gia đình Quỳnh Anh chi khoảng 10.000 franc (hơn 330 triệu đồng) cho sinh hoạt. Theo cô tìm hiểu, mức này được xem là trung bình tại Thụy Sĩ, trong đó một nửa dành cho du lịch và trải nghiệm - như cách người bản địa tận hưởng cuộc sống.

Thụy Sĩ nhỏ bé, chỉ cần lái xe một giờ là đã gặp núi, rừng hay hồ nước xanh biếc. Gia đình Quỳnh Anh gần như ngày nào cũng đi bộ quanh làng; cách hai, ba ngày lại chọn một cung đường xa hơn để khám phá.

Lối sống tối giản còn trong cách con người đối xử với nhau. Mẹ chồng Quỳnh Anh có rất nhiều bạn bè thân thiết, trong đó có người là chủ của tập đoàn lớn. Nhưng mỗi lần đến chơi, người đó vẫn lái chiếc xe cũ từ thời còn đi làm, nói năng thân tình, không chút phô trương. Chỉ khi tháp tùng mẹ dự tiệc công ty gần đây, cô mới biết người phụ nữ đó nằm trong nhóm 1% người giàu nhất thế giới.

"Mẹ dạy tôi rằng muốn có mối quan hệ tốt phải chọn người phù hợp và biết vun đắp", Quỳnh Anh kể. "Và dù giàu hay nghèo, người ta vẫn cư xử sòng phẳng, không lấy lòng, không luồn cúi".

Từ thói quen dùng đồ cũ, ít mua sắm đến cách giữ gìn các mối quan hệ, nàng dâu Việt dần hiểu ra triết lý "ít mà chất" của người Thụy Sĩ. Đó không chỉ là tiết chế vật chất, mà là bài học biết đủ để bớt so sánh, bớt bon chen, và dành thời gian cho những điều thật sự đáng sống.

"Giờ đã quen, tôi thấy cuộc sống ở đây thật nhẹ nhõm", cô nói. "Không cần chạy đua vật chất hay so đo với ai, chỉ cần tự tại sống với trời xanh, thảm cỏ rộng và một dòng sông để trôi là đủ".

Phan Dương